КИЧИК АИЛЯ ХРОНИКАСЫ:
ХАНЩЦСЕЙН, ЭЦЛЛЦ, СЯДЯФ, ЯЛИЩЦСЕЙН- Рящмятлик щеч юзцня бахмады, - алнымы овушдура-овушдура ахыр ки демяйя бу сюзляри тапдым.
- Ичи чцрцйяняъян щяким-зад танымады.
- Щя, еляляри олур.
- Нейлядися, юзц юзцня еляди.
Дуруб эедяндя, нялбякинин алтына пул гойдум. Узун башаьрысы олаъагды: Эцллц халадан онун юз азар-безарыны сорушмадым. Амма еля цзцндянъя эюрцнцрдц ки, растлашмадыьымыз бу бир илдя йаман дцшцб. Шам кими яримишди. Цч-беш ил яввяляъян ятли-ъанлы бир арвадды. Топпуш дюшляриня бахмаьаса утанардым. Йерийяндя йер силкялянирди. Дцзц, мяндян йашлы олса да ондан кечмяздим. Кясирдим ондан. Эцляндя, чющрясиндян шяфяг сачыларды. Нязяри ъящятъя додаглары бал кими олмалы иди. Индися рянэ-рущу солуб. Иряли эетмирди, эетмясин, бары эери эетмяйяйди. Чичяйин атылан дюврцнц йашайырды. Бялкя хиффят чякир? Амма йох, хиффятдян инсан бу гядяр эери эетмяз. Яксиня, щцзн гадыны даща да гяшянэ эюстярир. Йох, ъаны цзцлмякдя - хярчянэя охшайыр. Артыг бунун гычы-гычына долашырды. Аллащ билир, аьартдыьы Бакы йолларында нечя-нечя хястяликляря тутулуб. Бюйрякляри чцрцйцб. Гыш вахты вагонларда адамын диши-дишиня дяйир. Эялинлийиндян алвердядир. Яринин тын-тынлыьы башына даш салыб, дейярди. "Мян дя евлярдя ханымлыг едя билмяздимми?" - ясас шикайяти бу иди.
Xанщцсейн полипини кясдирсяйди, инандырым, натиг ола билярди. Бялкя щяр щансы партийа хяттиндя уъалаъагды да.
Мянъя, Эцллц хала сяфярлярдя севэиляря дцчар олурду. Йохса башында-чийниндя эюй-эюйярти кисяляри - йоллары ъящ-ъящ вура-вура эедиб-эялярдими? Йад йерлярдя ону гуъагламамыш-юпмямиш олмаздылар. Шорэюзляр севэи сюзлярийля щюкмян гулагларыны долдуруб. Мяним онлара пахыллыьым тутурду. Ханщцсейн киши дя дцз елямирди: ону щеч вахт гысганмазды. Еляъя - "Эетдин? Эет". Йахуд - "Эялдин? Эял. Эюряк ня алмысан?"
Бакыйа гайыдыб, гышда тязядян кяндя дюняндя - "Эцллц хала юлцб", - евдя баъым мяня деди. Севинъяклийиндян, олмайа, бу, муштулуг истяйирди? Мян дя тез она, йа еля бош щавайа, автоматик-механики тярздя - "Аллащ рящмят елясин", - дедим.
- Ханщцсейн кишини... билирдин? - баъым сорушду.
- Бя кечян сяфяр башсаьлыьына эетмямишдим?
- Бай, дцздц.
- Эяряк бу ахшам да вахт тапыб онлара эедям.
- Йеня - эетмяк? Кечян дяфяки бяс дейил?
Мян тяяъъцбля баъымын цзцня бахдым.
- Баша дцшмядим? Бу юлянин о юляня ня дяхли?
- Дейирям, бунларда эцндя бири домбалаг ашаъаг... Биз дя бош хяръя дцшмялийик?
Бирдян Эцллц халанын щяйаты кино ленти кими эюзлярим юнцндян кечди. Еля бил цряйими сыхыб-бурахмаьа башладылар. Мян баъымын явязиня виъдан язабы чякирдим.
- Мал-дювлятинин индидян гядрини бил, - баъым цйцдцб-тюкмяйиндя. - Eвлянмяйин дя щяля дурур. Аьыллы ол.
- Олду. Оларам, - десям дя, юзцмц дялилийя вуруб, онун гулаьынын дибини алышдырмаг кечди кюнлцмдян.
Щцзцря эедяндя, горхурдум евляриндя бир инс-ъинс тапмайам. Амма еля узагданъа ейванда ишыг эюрцб севиндим. Тянща лампа ишыгла бярабяр щяйятя гаранлыг да сачырды; она сары эетдим. Эцман, эялин евдяйди. Щя, зянним дцз чыхды.
Ялищцсейн гырхы вериб, щямишяки кими тез дя атланыб юз Русйятиня эетмишди. Онун да чюряйи дидярэинди.
- Демишям, о еля "Шкода"да юляъяк, - чайы габаьыма гойар-гоймаз Сядяфин дярди ачылды. - Бядяниндя саь-ислащат йер йохду. Щяр йери "воспаленйя"ди.
- Эялсин, Бакыда йохлатдырым.
- Сян Аллащ, онда башына аьыл да гойарсан.
- Баш цстя.
Амма аьыл сонракы ишди, щялялик нялбякинин алтына пул гойуб, йа Аллащ, айаьа дурдум.
- Бах, еля эялян эцнцндяъя йаныма эюндяр, - гапы аьзында бир дя тапшырдым.
- Эюрцм нейнирям. Амма тярсди, чятин йола эяля.
- Мяним адымы вер, ишин йохду.
Мян онун бяд хябярини щяля Бакыда алмышдым: Ялищцсейн Москвада инфаркта тутулуб. Демяк, артыг юлцм цчцн хястяликдян "запаска"сы варды. О, вахтындан габаг гоъаланларданды. Щярчянд гоъалыьы ейниня алмырды. Санки гоъалан щеч дя о дейилди. Бялкя дя гяти эцзэцйя-зада бахмыр. Чцнки бахсайды, юзцндян щцркяр, яввял дяли олмуш олса да, сонра бир тядбир эюрярди. Эянълийиндя бир балаъа парлады. Тойларда дост-танышын башына пул сяпялямякля ад чыхарды. Хейир-шярля щюрмят газанды. Бир иш вар ки, "хейир-шяр"и тярэится, йеня щюрмятдян дцшяъякди.
Новруз байрамы эцнц сцбщ тездян гатардан дцшцб, евдя щазыр чай-чюряйя ял вурмамыш, гябир цстя ахышан ъамаата гошулдум. Мяни гаршылайырмыш кими, гябиристанлыгда чайыр вя торпаг ятри верян тяптязя бир гябир габаьыма чыхды.
- Бу киминкидир?
- Сядяфди дя-я. Ялищцсейнин йолдашы.
- Вай евиннян, бунлар гырылыб-чатылды ки.
Ялищцсейни эюзцм ахтарды. Чашыб о да бу дцнйада олмаз. Дцзц, мян илк яввял онун юлцмцнц эюзляйярдим. Она баханда, Сядяфин йцз ил йашайаъаьы эцман едилярди. Эюрдцм оьланы тапмырам, горха-горха ону йанымдакылардан сорушдум. Узагда дурмуш "бабам йашында" бир кишини эюстярдиляр. Динмя, Ялищцсейндими о? Сигарет кютцйцнц йеря атыб тапдалайырды. Аста-аста она сары эетдим. Нязярляримиз тоггушан кими, сакитъя гуъаглашдыг.
- Аллащ рящмят елясин.
О, разылыгла башыны тярпятди.
- Хястя иди?
Бай, суалы дцзэцн вермядим. Хястя олуб ки - юлцб дя-я. Саьлам нийя юлмялидир? Щярчянд мян ону хястя санмаздым. Ялищцсейн дярсдян "ики" алмыш шаэирд кими эюзлярини йеря дикмишди.
- Бу эцн евдясян?
- Бя щардайам?
Эюрян, ата-анасынын щцзцрляриндя олмаьымы она чатдырыблар? Хябяри йохдуса, цряйиндя еля билир ешшяйям. Бялкя еля она эюря дя суалларымын бириня ъаваб веряндя, о бириня вермир.
Мярасим гуртаръаг евя дюндцм.
- Ай ня вар, ня йох? - байгуш кими тяк йашайан баъымла йаландан хош-беш елядим. О щярдян юзцнц мяня шян эюстярир; мян дя боръдан чыхыб юзцмц она шян эюстярирям. Дцздц, гялби сыныгды - ювлады йохду. Щяйат йолдашыны да "щяйат дцшмяни" адландырмаг даща дцзэцн оларды. "Вечни" Русйятдядир.
- Чашыб бу эцн дя щцзцря эедярсян...
- Бя йох? Эетмяйим? Бу эцн гара байрам дейил?
- Хябярин вар хябярдян?
- Йо-ох.
- Сядяф дя эетди.
- Артыг гябри цстя олмушам. Инди эедиб евляриня дя дяйярям.
- Гардаш ъаны, безмишик лап. Эцндя бири юлцр.
- Баъы, сян ня ахмаг адамсанмыш! - дюзмяйиб чымхырдым. - Ъамаат кефиндян юлцр?
- Ня билмяк олар?
- Даща сяня сюзцм йохдур.
"Анъаг еля мян дя сянин тайынам. Щцзцрляря ъандярди эедирям".
- ...Юзлярини мцалиъя елятдирсинляр. Йахшы газанъ йери тапыблар! Бунларынкы юлцб ъамаатдан пул гопармагды.
"Ай Аллащ, бу аьылнан баъымын ахыры неъя олаъаг?"
- Ушаьы олмады, ушаглыьында ушаг бойда шиш тапдылар...
Ялищцсейн щяйятдя эязинирди. Мяни узагдан эюрян кими сигарети йарымчыг йеря атыб айаггабысынын бурнуйла язди. Йахшы ки, йеня беля едир. Бир дяфя атасы саьлыьы от тайаларыны алышдырмышды. Инди кютцйц чайа-эюля атмыш олса да, аз галыр эириб суда тапдаласын.
- Ялищцсейн, Сядяф баъыны бир дя Аллащ рящмят елясин, - йягин насазлыгдан исти олан ялини сыхыб, она дялянэаваз бир башсаьлыьы вердим.
- Щяр йасда да дуруб бизя эялибсян. О ня зящмятлярди еля?..
Вай сяни, нялбяки алтына гойдуьум пуллара ишаря вурур. Ариф имиш. Йахшыды юзц деди. Цряйими йейирдим ки, бялкя билмир. Ъцббям дя дар. Дюзмяйиб сорушаъаг, биабыр олаъагдым.
Отурдуг. Ялищцсейн самовары тока салды.
- Бура малы дейил ща-а! "Тулски"ди? - самовары эюстяриб, сюз демяк хатириня сорушдум.
- Йадымда дейил.
- Йох, дюйяр-юлмяз шейди. Русйятинкиди.
Амма бу самовар-чайникляр сющбят мювзусу кими мяълислярдя ъанымы сыхынтыдан ямяллиъя гуртарыр.
- Мяним евими Русйят йыхды.
Бай, мян ня дейирям, бу ня дейир. Мян даьдан данышырам, о - баьдан.
- Русйят дя олмаса, аъ галарыг.
- Дцздц, чюряйимиз ордан чыхыр.
- Атан рящмят. Анан да. Сядяф баъы да.
- ...Щеч биринин хястялийиндя евдя олмадым. Онлары басдырмаьаса чатышмадым.
- Бу дцнйаны ким тутуб эедиб, ай Ялищцсейн? - мян басмагялиб сюзляри санки щавадан дяриб, атдым орталыьа.
- Даща беля далбадал йох ки. Бизи гарьайыбмышлар.
Сонра кечдик инфаркта. Амма инфарктындан бцлбцл кими ютмяйя башлады. Бу сющбятя щявясли имиш. Денян, ня йахшы, о зящримара Москвайа чатыб тутулмушам, деди. Эуйа йолда тутулсаймыш, йериндяъя ъаны чыхаъаг, гурд-гуша йем олаъагды. Пар-пар йанан реанимасийа шюбяси хошуна эялиб. Ахыр митилини евя саламат эятириб чыхарыб. Гайыдан кими дя гурбан кясиб. Кяндчиляри ону ары пятяйи кими бцрцйцбмцш. Йох, балам, ъамаат тифаьы даьыланларын хятрини йаман истяйир. Йахшыъа щюрмятя миниб. Аллащ эюстярмясин, йалныз онун кими тянща галанлар беля шейин дадыны биляр. Бурасы артыг дягигди ки, ону торпаьа кянд юзц гуйлайаъаг.
- Йахшы, эял юлцмдян данышмайаг. Щяйат щяля ирялидядир, - бу ъцр-бу сайаг бир-ики бош сюз дя дейиб, айаьа дурдум.
- Ноолсун? Ирялидяки щяйатын ня ящямиййяти...
Эедяндя йеня нялбяки алтына пул гойдум. Еля етдим ки, буну Ялищцсейн эюрмясин. Эюрсяйди, гоймайаъагды. Нейняк, сонра эюряр.
Нювбяти йай тятилиндя ушаглары кяндя эятиряндя, баъым щяйятин аьзындаъа башымын цстцнц кясдирди.
- Ялищцсейн дя эетди.
- Щара? Русйятя?
О, шагганаг чякди:
- Йох бир. Америкайа.
- Вай дядям вай, юлцб?
- Бя йох? - о щяля дя эцлцрдц.
- Ня эцлцрсян? Бурда эцлмяли ня вар?
- Бя нейляйим? Аьлайым?
- Аьламырсан, бары эцлмя. Юзц дя сян эцлмцрсян, щырылдайырсан.
- Йахшы, бундан сонра аьзымызы ачмарыг.
- Ъанына азарды. Рядд оl!
Ял-цзцмя су вурмадан дярщал щцзцря эетмяк истядим. Бай, анъаг эедиб кимдян щцзцр эютцрмялийям? Кимя баш чякяъяйям? Йягин щяйятин ортасында бош ев щейкял кими дуруб. Щейсиз-щярякятсиз стула чюкдцм. Мялум олду ки, аьсаггалларын мяслящятийля мал-гараны да гонум-гоншуйа даьыдыблар. Щамы узаг гощумлардан киминся Русйятдян гайыдыб евя сащиб дурмасыны эюзляйир. Йох, щягигятян дя, Ялищцсейнин щцзцрцня эетмяйя щеч бир ещтийаъ йохду. Бунун явязиня тяъили Бакыйа дюнмяли. Машын тутуб, ушаглары арха отураъаьа долдурдум.
- Ядя, бибиси юлмцшляри щара апарырсан? - эюрцнмяйян иш, баъым гящярлянмишди. - Мян ня гялятди елядим!
Анъаг oнун цзцнц бир даща эюрмяк истямир дим. Бары данышмаьаса щявясим галмамышды. Бир дя кяндя цз тутмамалы, гуртарды эетди.
Ушаглар Бакы йолунда бу тезликдя шящяря дюнмяляриня эюря аьлашыр, щям дя бунунла еля бил Ялищцсейня йас сахлайырдылар.
1 sentyabr - 2 oktyabr 2003-cü il
Açar sözlər:

Yazını şrift çeviricisi ilə Unicode şriftlərindən birinə çevirsəniz yaxşı olar.
İyul 23, 2008 22:44Converter 2.2 Çeviricisini buradan havayı yükləyə bilərsiniz:
http://www.dilmanc.az/download/Converter_2_2.zip